Geluk is ons geboorterecht

Volgens het Sanskriet gezegde ananda-mayo bhasyat is geluk het geboorterecht van elke ziel. Dat is goed nieuws dat we allemaal wel kunnen gebruiken. Want hoewel velen van ons wel momenten van geluk hebben ervaren, lijkt een duurzame, blijvende soort geluk toch vaak buiten ons bereik te liggen.

Dus waar is dit geboorterecht op gelukzaligheid waar de Veda’s over spreken? Een belangrijke aanwijzing ligt in een woord dat we bijna dagelijks horen: yoga. Niet de yoga van strakke, gespierde lichamen; maar juist de yoga van de tijdeloze kennis van het Zelf. Dit woord is een cryptische poort naar een rijk dat voorbij de vergankelijkheid van het materiële leven ligt. Yoga nodigt ons uit om datgene wat voorbij de grenzen van het lichaam en de geest ligt te ervaren. Yoga is geen geloof of een feit. Het is een impuls, een drang, een verlangen om met iets werkelijks te verbinden. Yoga is de prachtige zoektocht naar een leven dat werkelijker is dan de vergankelijke glamour en vluchtige genoegens die ons anders zo saaie en beangstigende materiële leven wat kleur geven.

De reis van zelfontdekking van de moderne yogi begint wanneer de aantrekkingskracht voor materiële objecten begint te vervagen. Dit kan beginnen wanneer we ontgoocheld raken over onze vooropgezette opvattingen over het leven, of wanneer het geleidelijke besef in ons opkomt dat als we alles wat op ons verlanglijstje staat zouden krijgen, we alsnog niet per se gelukkig zouden zijn. Deze zienswijze komt in de meeste wijsheidstradities voor. Wanneer onze spiritualiteit steeds meer ontplooit, begint het ook in ons bewustzijn te ontspruiten.

Het kan een bitterzoete realisatie zijn dat werkelijk geluk, of dat wat ik liever angstvrij geluk noem (ananda in het Sanskriet), niet gevonden kan worden in materiële objecten of prestaties. Het kan moeilijk zijn om het diepgewortelde geloof dat de juiste partner, de juiste bankrekening, de juiste omgeving ons heel zal maken los te laten (zelfs als we intellectueel wel begrijpen dat dit niet het geval is). Zoals André Gide eens zei: ‘Je ontdekt geen nieuw land als je de kust niet uit het oog durft te verliezen.’ Dus het is normaal als we hevige gewetenswroeging hebben wanneer we onze rug toekeren naar de zee van materiële verlangens, die naar ons lonkt en belooft ons voldoening te geven. In veel opzichten is het een revolutionaire zet om ons af te wenden van de hoopvolle verwachtingen die we ons hele leven bij ons hebben gedragen.

Yoga, zoals ik het beschrijf voor de moderne mens, is de levenskracht van deze revolutie. Dit is een revolutie tegen angst, vrees en zorgen. Het is een revolutie die streeft naar de absolute waarheid, absoluut geluk en absolute vrijheid. Yoga is een paradigma van de volgende generatie die het einde van relatief geluk beduidt. Yoga-psychologie pleit voor geluk dat niet afhankelijk is van uitwendige factoren. Dit soort geluk is een volledig innerlijke toestand die opkomt of verdwijnt ondanks externe factoren en niet erdoor.

Wanneer we ons meer bezighouden met spirituele bezigheden, ervaren we een hemels geluk. Houden we ons minder bezig met het spirituele, dan ebt dit geluk al snel weer weg. Wanneer de moderne yogi dit begrijpt, wordt het steeds makkelijker om volledig deel te nemen aan het leven, maar vanbinnen tegelijkertijd een zekere afstand te houden.

De moderne yogi wordt dus een inwoner van twee werelden – van binnen identificeer je je met je innerlijke ontdekkingstocht, met het mysterie van God en met je uiteindelijke roeping, die in bepaalde Vedische teksten als das-anu-das-anu-das wordt beschreven, wat ‘de dienaar van de dienaar van de dienaar van het Spirituele’ betekent. Uiterlijk speel je de rollen die je worden aangeboden, en je speelt ze vol enthousiasme en overtuiging, maar je aanvaardt ze niet als iets wat je bent omdat je je er steeds meer van bewust wordt dat je een dienaar van het Spirituele bent. De moderne yogi is tegelijkertijd één met en toch gescheiden van de wereld.

Deze eenheid en gelijktijdige gescheidenheid is de schoonheid, het mysterie en de filosofische fundering van yoga: hoe meer je vrij wordt van de invloed van materie, ego, dualiteit (onderscheid maken tussen pijn en plezier), hoe meer je de inherente levenskracht in alles en iedereen ziet, en hoe makkelijker het vervolgens wordt om mee te doen aan de rituelen en rollen van het dagelijks leven.

Je leven zal niet langer gedreven worden door de behoefte aan persoonlijke bevrediging, omdat je hebt herontdekt wat je werkelijk gelukkig maakt. Nu doe je juist mee aan het leven om anderen te dienen. En nu zul je ook de mensen om je heen willen helpen om opnieuw te ontdekken wat hen werkelijk gelukkig zal maken. De moderne yogi heeft een sterk verlangen om medeyogi’s te helpen om te beginnen aan hun individuele reis naar zelfontdekking te beginnen of er mee door te gaan.

Natuurlijk klinkt dit in theorie allemaal heel leuk. Maar wat als we nog niet stabiel zijn op het pad van de moderne yogi? Wat als we in ons hart nog verlangens hebben voor andere dingen, samen met ons verlangen om anderen te dienen? Wat als we een liefdevolle echtgenote, een begane echtgenoot, ons eigen huis of een goede toekomst voor onze kinderen willen hebben? Het mooie van het pad van de moderne yogi is dat het niet uit maakt of we nu luiers verwisselen, elkaars hand vasthouden tijdens een zonsondergang, online onze rekening betalen of het helemaal alleen doen en als monnik of non leven. Wat hij ook aan het doen is, de moderne yogi bevindt zich volledig in het moment, en hij gebruikt dat moment om zich met het spirituele te verbinden. De moderne yogi doet dit door aandachtig te zijn, door bewust te zijn van zijn ademhaling, de geluiden om hen heen en vooral ook van het ontluikende gevoel dat hij een observeerder is.

Naarmate je vermogen om aandachtig te zijn toeneemt, zul je waarschijnlijk meer spirituele of efemere emoties ervaren: lichtheid, speelsheid, vrolijkheid enzovoorts. Al deze dingen bereiden je voor op een groter plan. De kunst is om te val te vermijden dat je te snel te concludeert dat er iets of iemand zit achter deze ervaringen die je begint waar te nemen. De nadruk van deze waarschuwing ligt op ‘te snel’. Want wie te snel metafysische conclusies trekt, loopt het risico om sentimenteel te worden. In het spirituele proces loont het de moeite om de tijd te nemen, bij alles vragen te stellen en niet te denken dat elke ervaring per definitie spiritueel is. Religieus sentimentalisme heeft weinig nut. Sentimentaliteit is, net als alle oppervlakkige hervormingen, het in een nieuw jasje steken van het vals ego.

Het is ook makkelijk, maar al even nadelig, om te proberen jezelf beter te laten voelen door in jezelf te geloven, of in een nieuwe bedachte versie van jezelf. Veel van de new age en moderne zelfhulpbewegingen stimuleren onze eigendunk alleen maar, wat resulteert in een expansie van het vals ego (de bron van onze ellende en materiële misidentificatie). Het authentiekere proces is om respect te hebben voor het lichaam en de geest die je vergezellen, terwijl je eraan werkt om je werkelijke Zelf te ontdekken en erachter probeert te komen of er nu wel of niet iemand achter dit iemand dit hele gebeuren zit.

Het feit is dat iets, of iemand, waarschijnlijk de ervaring die we het leven op aarde noemen stuurt. En waar het bij yoga om draait is het verkennen van dit mysterie, de schoonheid en de romantiek van wanneer we een verbinding aangaan met degene die voorbij het onmiskenbare tijdelijke rijk van onze zintuigen ligt – wie dat ook moge zijn. Het pad van de moderne yogi is om dat zonder dogma en verkeerd begrepen rituelen te doen.

De yogi laat alle kunstmatige middelen voor escapisme achter zich. In plaats daarvan zoekt hij naar een innerlijke manier om in contact te komen met de vleugels van de hoop en het pad van de ziel uit te stippelen. De moderne yogi kan weliswaar bepaalde regels volgen of bijstellen, maar niet als doel op zich. De opkomende zielester vertrouwt juist op mantra en beoefening. Mantra’s zorgen voor de brandstof en het innerlijke landschap. De beoefening van yoga is de herhaling van nieuwe zielsbevestigende vaardigheden, die oude, ego-verankerende handelingen vervangt.

Dit alles vergt een totaal nieuw en werkelijk soort moed, een onverschrokkenheid die voortkomt uit mededogen en vriendelijkheid. Zonder deze onbevreesde vastberadenheid om te ontdekken wat er op de ongeziene kust van ons bewustzijn ligt, komt de reis van zelfontdekking stil te liggen in de havens van zelfmedelijden en zelfgenoegzaamheid.

Het moeilijkste deel van de reis beginnen, is misschien nog wel de bereidheid om de hoop op te geven dat we vervulling voor onze vele materiële verlangens zouden kunnen vinden, verlangens die ons omringen en elk aspect van onze ervaring doordringen. Verlangens overstelpen ons omdat ze voortkomen uit de ziel. De ziel verlangt naar spirituele romantiek en avontuur. Gelukkig kunnen deze verlangens van de ziel ook vervuld worden.

Maar zolang we nog gevangen zitten in dit materiële lichaam, veranderen onze verlangens helaas van spirituele oogmerken naar materiële oogmerken, en voor we het weten jagen we fatamorgana-achtige fantasiën na die nooit verwerkelijkt zullen worden (en als ze dat wel worden, dan leven we alsnog in constante angst omdat we weten dat ze niet voort zullen duren). Het zal niet makkelijk zijn om de invloed van het lichaam, de geest en het materiële universum te overwinnen, maar je kunt er zeker van zijn dat het mogelijk is, en dat het ook mogelijk is in dit leven.

Deze wereld is echt omdat ze echt aanvoelt. En voor de meesten van ons zal ze nog lang werkelijk blijven aanvoelen. Maar we kunnen ’s ochtends wakker worden en een besluit nemen: hoe werkelijk de wereld ook aanvoelt, wat voor geluk of leed we ook zullen ervaren, we zullen het met gelijkmoedige geamuseerdheid observeren. Dan zullen we onszelf kunnen waarnemen als een ouder die naar een kind op het strand kijkt en deelt in de triomf van het zandkasteel en de ontzetting van zijn vernietiging door de vloed. Maar al die tijd zullen we weten dat het niet meer dan een speelafspraakje met de zee is.

Door: Dirk ‘Atmananda’ Degeyndt. Lees meer op ModernYogi.net.

Foto door: Hamed Saber/.